Buurtbudget Lunetten: Lokale democratie verbeteren

“Burgers kunnen ook heel veel zelf, er is niet altijd een ambtelijk apparaat nodig om nieuwe stappen te zetten.”

ToekomstVisies Utrecht – Door Eefje van den Akker

De wereld verandert in rap tempo maar in alle drukte vergeten we soms te zien wat er onder onze neuzen plaats vindt. Met ToekomstVisies Utrecht kijken we samen met ondernemers met een visie naar maatschappelijke verandering en een duurzame toekomst. Want om te kunnen werken aan een duurzame toekomst moet er ook worden samengewerkt en actie ondernomen worden, niet alleen van hogerop, maar juist door burgers zelf. Vanuit dat idee startte Theo Blom met enkele andere buurtbewoners ‘Buurtbudget Lunetten.’ Een initiatief dat de lokale democratie moet verbeteren. “Burgers kunnen ook heel veel zelf, er is niet altijd een ambtelijk apparaat nodig om nieuwe stappen te zetten.”

De betrokkenheid onder bewoners van Lunetten

Vanaf de zomer 2015 is het buurtbudget voor Lunetten en Lombok in gang gezet. Uit de eindrapportage van het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie  blijkt dat de projecten verschillende inzichten heeft opgeleverd. Waar de onderwerpen in Lunetten minder ingewikkeld en sociaal beladen waren dan in Lombok, bleek de betrokkenheid onder bewoners van Lunetten en de betrouwbaarheid van de budgetten groter dan in Lombok. In de definitief rapport van de Gemeente wordt dit bevestigd. Hoewel bewoners er niet in slaagden volledig inzicht te krijgen in bestedingen van de Gemeente, bleek er meer begrip te ontstaan voor de complexiteit rondom het verdelen van budgetten.

Inmiddels is het alweer drie jaar geleden dat Theo samen met buurtgenoten besloot iets te willen doen. Als gepensioneerd politicoloog is Blom niet bepaald de persoon om in stilte achter de geraniums te gaan zitten. “Ik weet nog goed dat we kort na het starten van Buurtbudget Lunetten om de tafel zaten met de wethouder. Het eerste wat ik bij haar neerlegde was: Utrecht heeft wel een klachtenloket maar geen loket om ideeën neer te leggen!” Blom lacht gul om het idee maar de achterliggende gedachte is veel serieuzer. Het symboliseert hoe de samenleving steeds meer lijkt te focussen op elkaars tekortkomingen. Burgers leggen hun kritiek gemakkelijk neer bij een loket, bij een ander, terwijl juist participatie en zelfreflectie zo belangrijk is om het verschil te kunnen maken. Hieruit ontstond het idee om voor de wijk Lunetten een buurtbudget ter beschikking te stellen waarbij de bewoners van de wijk zelf hun beleid konden maken.

Bewoners organiseren een burgertop

In verschillende teams zijn buurtbewoners in Lunetten uiteindelijk aan de slag gegaan om hun betrokkenheid te laten gelden. Met ieder een eigen thema werd er gekeken: wat zijn de budgetten wat is er nodig en waar gaat nu momenteel het geld heen? Een interessant maar complex vraagstuk bleek al gauw. De gemeente maakt de begroting tenslotte voor de stad en niet op wijkniveau en zo heeft elke wijk weer andere behoeften. Verschillende ideeën voor inspraakmogelijkheden passeerden vervolgens de revue. Zo ontstond ook het idee om af te stappen van de ietwat ouderwetse inspraakavonden. In plaats daarvan werd een zogenaamde Burgertop georganiseerd. Voor het kiezen van de betrokken insprekers bij de Burgertop werd vervolgens gekozen voor iets “nieuws”, dat eigenlijk al eeuwenoud is. “In de Romeinse tijd werd er simpelweg geloot door een aantal burgers die op die manier twee jaar mochten besturen. Je werd dus niet verkozen maar door de loting kreeg je zeggenschap”, legt Blom uit. “Een methode die wij ook graag wilden toepassen en waar de gemeente ook wel wat in zag.”

Op een democratische manier visie invullen

En zo geschiedde: er werd geloot en daaruit kwamen tachtig mensen. Ieder van hen kreeg vervolgens een uitnodiging voor de Burgertop, om mee te komen praten over de buurt. Verschillende thema’s en plannen konden daar worden besproken. De resultaten worden op dit moment meegenomen in het vormen van een omgevingsvisie die eind 2018 zal worden gepresenteerd. Dit project heeft niet alleen veel participatie teweeg gebracht volgens Blom. Blom is er ook van overtuigd dat het vormen van een omgevingsvisie in de wijk eigenlijk in iedere wijk zo tot stand zou moeten komen. “Het liefst zou ik zien dat de gemeente slechts kaders aangeeft van wat juridisch bijvoorbeeld mag en dat wij als bewoners op een democratische manier die visie invullen. Die plannen kunnen dan evengoed als een bindend advies voor de raad gelden.”  

Meer in de benen komen!

Volgens Blom kan de burger dat best aan: “Mensen kunnen veel dingen eigenlijk heel goed zelf maar wat je ziet is dat overal een ambtelijk apparaat aan gekoppeld is of een bepaalde, vaak trage manier van besluitvorming. Wat mij betreft mag er best wat meer ruimte overblijven om de mensen zelf naar een oplossing te laten zoeken.” Dat daar ook een duidelijke behoefte aan is blijkt wel degelijk. Er ontstaan vergelijkbare projecten als Buurtbudget Lunetten in andere steden. Ook kun je overal om je heen de diverse projecten en initiatieven zien die voortkomen uit burgerparticipatie. “Er zijn genoeg mensen die op een positieve en constructieve manier willen participeren om het verschil te maken binnen de samenleving.”

Een jaar geleden sprak schrijver en oud-politicus Jan Terlouw in zijn bekende ‘Touwtje uit de brievenbus-speech’ waarbij hij opriep om “Jezelf uitdagen om het publieke belang te dienen”, Theo Blom verwijst naar deze speech en roept mensen met ideeën op zich te verenigen en samen “gewoon weer in de benen te komen.”

Dit verhaal is onderdeel van de serie artikelen en video’s ToekomstVisies Utrecht. Lees en kijk verder op www.toekomstvisiesutrecht.nl.

Het doel van ToekomstVisies is om in de toekomst kennis te ontwikkelen over maatschappelijke verandering in de samenleving en bewoners actief mee laten denken over hoe we belangrijke maatschappelijke uitdagingen aangaan. Binnen elk thema worden ondernemers die op een maatschappelijk betrokken manier bezig zijn met verandering geïnterviewd en de kennis wordt gedeeld. Gedurende het eerste pilotproject wordt een serie artikelen en video’s geproduceerd rondom het thema duurzaamheid in de stad Utrecht.

Het project ToekomstVisies wordt mogelijk gemaakt door de Gemeente Utrecht, VanSelfie en so/creatie en gesteund door MAEX, Social Impact Factory, Starters4Communities en Duurzame Week Utrecht.

Esmé van Dijk
esme@sifutrecht.nl